Open source w aplikacji nie oznacza, że cały produkt jest darmowy albo pozbawiony własnej wartości. Biblioteki mogą realizować standardowe funkcje, podczas gdy o użyteczności decydują procesy, integracje i dane firmy. Nie należy jednak przypisywać nabywcy wyłącznych praw do cudzych komponentów ani wyceniać ich odtworzenia tak, jakby trzeba było napisać je od początku.
Przykład modelowy dotyczy wewnętrznej aplikacji obsługującej zamówienia. Korzysta ona z otwartych bibliotek, lecz ma własne reguły akceptacji i integrację z systemem firmy. Analiza ma ustalić koszt odtworzenia tego rozwiązania przy dalszym korzystaniu z dostępnych komponentów. Nie jest to opis faktycznej transakcji ani gotowa wycena produktu.
Najpierw rozdziel warstwy aplikacji
Warto odróżnić biblioteki zewnętrzne, własny kod, konfigurację, integracje oraz dokumentację. Każda warstwa może mieć inne znaczenie prawne i techniczne. Procent linii własnego kodu nie opisuje automatycznie udziału w wartości. Krótka reguła rozliczeniowa może być kluczowa, a obszerna biblioteka dostarczać standardową funkcję.
Inwentaryzacja powinna wskazywać komponent, wersję, licencję i sposób wykorzystania. Lista nazw bez wersji może nie wystarczyć do odtworzenia działającego środowiska. Trzeba także sprawdzić, czy dokumentacja obejmuje konfigurację oraz zależności. Samo repozytorium nie zawsze pozwala uruchomić rozwiązanie.
Własny wkład warto opisywać zadaniami użytkownika. W modelu są to reguły akceptacji, przekazanie danych do innego systemu i obsługa błędów. Taki opis pozwala zrozumieć, za co ekonomicznie płaci nabywca. Nie sprowadza aplikacji do sumy plików.
Open source a model 300 godzin pracy
Przyjmijmy 160 godzin odtworzenia własnego procesu, 70 godzin integracji, 50 godzin testów i 20 godzin dokumentacji. Łącznie daje to 300 godzin. Przy fikcyjnej stawce 200 zł koszt odtworzenia wynosi 60 000 zł. Stawka i czasy są założeniami, nie informacją o cenie dostępnej na rynku.
Nie doliczamy pełnego napisania istniejących bibliotek, ponieważ wariant zakłada możliwość dalszego legalnego korzystania z nich. Uwzględniamy natomiast pracę potrzebną do ich połączenia i sprawdzenia. Bez integracji otwarte komponenty mogą nie wykonywać zadania, dla którego powstała aplikacja.
Rachunek wymaga uniknięcia nakładania się godzin. Jeżeli testy integracji zawarto już w pozycji 70 godzin, nie można policzyć ich ponownie w pełnych 50 godzinach testów. Zakres każdej grupy powinien być opisany. Warto też rozdzielić odtworzenie obecnej funkcji od planowanych nowych możliwości.
Dlaczego 60 000 zł kosztu nie jest automatycznie wartością
Koszt odtworzenia odpowiada na pytanie o zasoby potrzebne do uzyskania porównywalnego rozwiązania. Wartość dla określonego celu może zależeć także od jego użyteczności, stanu technicznego i dostępnych alternatyw. Jeśli podobną funkcję zapewnia tańsza usługa, trzeba sprawdzić różnice zakresu i ograniczeń.
Z drugiej strony aplikacja może oszczędzać pracę lub ograniczać błędy w istotnym procesie. Takie korzyści wymagają danych o faktycznym wykorzystaniu i kosztach utrzymania. Nie należy przypisywać im dowolnej kwoty tylko dlatego, że rozwiązanie jest ważne dla właściciela.
W modelu 60 000 zł pozostaje więc wynikiem jednej metody i określonych założeń. Może stanowić punkt odniesienia do dalszej oceny. Nie jest automatycznie ceną sprzedaży, wartością całej firmy ani wysokością szkody w razie utraty dostępu.
Licencje trzeba sprawdzić dla konkretnych składników
Otwarte licencje nie są identyczne. Przykładowo licencja MIT przewiduje szeroki zakres korzystania, ale wymaga zachowania wskazanych informacji o prawach i treści licencji. Warunków MIT nie należy przenosić na każdy inny komponent. Znaczenie może mieć także sposób udostępniania zmodyfikowanego rozwiązania.
Dlatego potrzebny jest spis licencji i dokumentacja ich spełnienia. Przy wątpliwości prawnej należy wskazać ją jako warunek analizy. Ekonomista nie powinien ukrywać niepewności, zakładając, że każdy komponent można dowolnie przekazać nabywcy. Z kolei sama obecność open source nie dowodzi naruszenia.
W wycenie oprogramowania i zakresu praw można oddzielić własny wkład od cudzych składników. Pozwala to określić przedmiot transakcji i koszt uzyskania działającego rozwiązania. To szczególnie przydatne, gdy cena ma dotyczyć samego programu, bez sprzętu i bieżącego serwisu.
Jak ustalić zakres i koszt opracowania?
Cena i termin prywatnej ekspertyzy są ustalane indywidualnie. Na zakres pracy wpływają liczba komponentów, zakres własnego kodu i dokumentacja licencji. Przed decyzją warto określić pytanie, które ma rozstrzygnąć analiza, oraz dostępne dokumenty. Pozwala to porównać badanie konkretnej rozbieżności z szerszym opracowaniem całej sprawy.
Co powinien otrzymać odbiorca analizy
Wynik warto przedstawić razem z listą komponentów, zakresem własnych funkcji, wersją programu i datą wyceny. Osobno należy opisać koszty utrzymania oraz brakujące zasoby. Dzięki temu odbiorca wie, czy oceniono działającą aplikację, kod wymagający dalszych prac czy tylko prawo do określonego użycia.
W modelu najważniejsza nie jest liczba bibliotek, lecz 300 godzin odtworzenia procesu, połączeń i kontroli. Open source ogranicza potrzebę budowania standardowych elementów od zera. Własna wartość wymaga natomiast pokazania, jak te elementy tworzą użyteczne, możliwe do utrzymania rozwiązanie.
Autor: Piotr Sulewski
