Przerwany projekt kampanii nie zawsze traci całą wartość. Część zdjęć, tekstów, szablonów lub nagrań może nadal służyć firmie. Inne materiały pozostają bezużyteczne bez dalszych prac albo odpowiednich praw. Przy ocenie ekonomicznego skutku zakończenia projektu trzeba więc oddzielić poniesione wydatki od wartości, którą można jeszcze wykorzystać.
Przykład modelowy dotyczy kampanii zatrzymanej przed uruchomieniem. Firma wydała 36 000 zł. Do zakończenia planowała kolejne 20 000 zł, których w modelu nie poniosła i do których nie była już zobowiązana. W materiałach pozostał zestaw możliwy do użycia w innym działaniu. Wszystkie kwoty są założeniami, nie wyceną konkretnej realizacji.
Co właściwie pozostało po projekcie
Pierwszym krokiem jest inwentaryzacja rezultatów. Dlatego nie wystarczy pozycja „projekt kreatywny” na fakturze. Potrzebna jest lista plików, ich wersji, stopnia ukończenia i ograniczeń. Gotowe zdjęcie produktowe ma inną użyteczność niż wstępna koncepcja wymagająca nowej sesji.
Następnie do każdego materiału warto przypisać możliwe zastosowanie. Szablon może pasować do kolejnej kampanii po zmianie tekstu. Film nagrany wokół jednorazowego wydarzenia może mieć niewielkie zastosowanie poza nim. Logo lub ujęcie produktu nie zawsze da się wykorzystać niezależnie od pozostałych praw i ustaleń.
Techniczna możliwość otwarcia pliku nie potwierdza uprawnienia do jego dalszego użycia. Trzeba sprawdzić umowę, zakres licencji, elementy zewnętrzne i dostępne źródła. Z kolei brak nowego planu marketingowego nie dowodzi automatycznie, że materiał nie ma wartości. Ocena wymaga konkretnego scenariusza wykorzystania.
Przerwany projekt: 36 000 zł wydatku i 9000 zł odzysku
Załóżmy, że wykorzystanie zachowanych materiałów w nowej kampanii ma wartość 12 000 zł. Dostosowanie wymaga 3000 zł dodatkowej pracy. Modelowa wartość netto pozostającego wykorzystania wynosi więc 9000 zł. Po odjęciu od poniesionych 36 000 zł otrzymujemy 27 000 zł nakładów niepokrytych tym odzyskiem.
Jednak nie jest to automatycznie kwota należnego odszkodowania. Rachunek zakłada, że wcześniejsze wydatki nie przyniosły innych korzyści i że 12 000 zł ma uzasadnioną podstawę. W prawdziwej sprawie trzeba sprawdzić przyczynę przerwania, odpowiedzialność i pozostałe efekty projektu. Część prac mogła już służyć sprzedaży lub organizacji firmy.
Natomiast nie doliczamy 20 000 zł przyszłych, unikniętych wydatków jako straty. Nie zostały poniesione w przyjętym modelu. Gdyby istniało zobowiązanie do zapłaty lub koszt rozwiązania umowy, należałoby rozpoznać je osobno. Plan budżetowy nie jest tym samym co istniejący dług.
Skąd ma wynikać wartość 12 000 zł
Najlepszą podstawą jest konkretna możliwość wykorzystania lub sprzedaży, poparta zakresem i kosztami. Nie należy przypisywać materiałom określonego procentu pierwotnej faktury tylko dlatego, że „wyglądają na prawie gotowe”. Stopień ukończenia i użyteczność nie zawsze zmieniają się proporcjonalnie.
Przy ponownym wykorzystaniu można sprawdzić, jakiego zakupu firma dzięki temu uniknie. Trzeba jednak porównać taki sam rezultat. Zachowany szkic nie zastępuje w pełni gotowej kampanii, jeżeli wymaga nowych zdjęć i produkcji. Koszty dostosowania powinny obejmować wszystkie prace konieczne do uzyskania użytecznego materiału.
Przy sprzedaży potrzebne są dane o możliwym nabywcy i zakresie przekazywanych praw. Sama deklaracja zamiaru wystawienia materiałów nie potwierdza ceny. Jeżeli odzysk jest niepewny, warto pokazać wariant z jego ograniczeniem. Nie należy ukrywać niepewności w jednej dokładnej liczbie.
Prawa i pliki mogą ograniczać odzysk
Warto oddzielić własne materiały od zdjęć stockowych, muzyki i innych elementów objętych odrębnymi licencjami. Ponowne zastosowanie może wymagać nowej zgody lub opłaty. Źródłowy plik edytowalny również może mieć inną dostępność niż końcowy eksport. Wszystkie te warunki wpływają na koszt dostosowania.
Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych stanowi podstawę oceny zakresu praw. W modelu ekonomicznym nie należy przyjmować nieograniczonego użycia bez sprawdzenia umowy. Sporne kwestie prawne powinny być nazwane jako założenia do odrębnego rozstrzygnięcia.
W wycenie praw i rezultatów prac twórczych użyteczna jest macierz: materiał, prawo do użycia, koszt dostosowania i możliwa korzyść. Pozwala ona rozpoznać, które elementy tworzą rzeczywisty odzysk. Nie wymaga traktowania całej kampanii jako jednego niepodzielnego pliku.
Jak ustalić zakres i koszt opracowania?
Cena i termin prywatnej ekspertyzy są ustalane indywidualnie. Na zakres pracy wpływają liczba materiałów, stopień ukończenia i zakres przekazanych praw. Przed decyzją warto określić pytanie, które ma rozstrzygnąć analiza, oraz dostępne dokumenty. Pozwala to porównać badanie konkretnej rozbieżności z szerszym opracowaniem całej sprawy.
Decyzja po ocenie zachowanych materiałów
Firma może wtedy zdecydować, czy dokończyć wybrany fragment, wykorzystać go w innym projekcie, sprzedać albo zrezygnować z dalszych wydatków. Każda opcja powinna uwzględniać koszt uzyskania użytecznego rezultatu. Kontynuowanie tylko dlatego, że dużo już wydano, nie stanowi samo w sobie uzasadnienia ekonomicznego.
Przerwany projekt w naszym modelu zostawia 9000 zł wartości netto, a nie zero. Jednocześnie planowane 20 000 zł nie staje się poniesioną stratą. Takie rozdzielenie pomaga przygotować spójny rachunek i podjąć decyzję o materiałach, które nadal mogą pracować dla firmy.
Autor: Piotr Sulewski
